ΕΤΗΣΙΟ ΜΗΝΥΜΑ ΑΠΟ ΤΟ ΔΙΟΙΚΗΤΙΚΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ

Συμπληρώνοντας το εικοστό έτος του κοινωφελούς του έργου, το Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος παρακολουθεί και στηρίζει σήμερα ένα ευρύ φάσμα σπουδαίων δραστηριοτήτων σε ολόκληρο τον κόσμο. Δεδομένης της πρωτόγνωρης φύσης ορισμένων από τα ζητήματα που οι δράσεις αυτές έχουν ως στόχο να αντιμετωπίσουν, οι ίδιες καθίστανται ανυπολόγιστης σημασίας για πολλούς συνανθρώπους μας και, ιδιαίτερα, για τα παιδιά και τους νέους τους οποίους υποστηρίζουν. Πολύ συχνά, τα καθημερινά γεγονότα παρεμβαίνουν ή ασκούν τεράστια πίεση στην ικανότητα των κοινωφελών οργανισμών να προγραμματίσουν τις δραστηριότητές τους με τρόπο συνετό και προγραμματισμένο. Ωστόσο, ο κόσμος μας είναι αυτός που είναι και η φιλανθρωπία οφείλει να ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα, με τον πλέον άμεσο και αποτελεσματικό τρόπο.

Η συνεχιζόμενη, ανυποχώρητη, οικονομική και κοινωνική κρίση στην Ελλάδα, αποτελεί ένα τέτοιο παράδειγμα. Το 2012, το Ίδρυμα ξεκίνησε την πρώτη Πρωτοβουλία Ενάντια στην Κρίση, συνεισφέροντας €100 εκατομμύρια για αυτόν το σκοπό. Το 2015, μόλις δύο χρόνια μετά, και με τη χώρα να εξακολουθεί να χρειάζεται σημαντική υποστήριξη, ξεκινήσαμε τη δεύτερη Πρωτοβουλία Ενάντια στην Κρίση, η οποία και πάλι θα ανέλθει συνολικά στη διάθεση €100 εκατομμυρίων μέχρι το 2016. Η πρωτοβουλία που ξεκινήσαμε το 2013, με τίτλο Επανεκκίνηση και Ενίσχυση των Νέων, για την αντιμετώπιση της ανεργίας των νέων στην Ελλάδα, είναι επίσης σε εξέλιξη. Το άθροισμα των δωρεών μας σε αυτό το ενιαίο πρόγραμμα αντιστοιχεί επίσης σε €100 εκατομμύρια. Συνολικά, η δέσμευση του Ιδρύματος στην αντιμετώπιση της κρίσης στην Ελλάδα, όπως αυτή εκδηλώνεται μέσα από τις τρεις αυτές πρωτοβουλίες, ανέρχεται σε €300 εκατομμύρια.

Η αλήθεια του αναπάντεχου της ζωής και η ικανότητά της να ανατρέπει ξαφνικά ακόμη και τα πιο καλά σχεδιασμένα πλάνα των ατόμων, των οργανισμών, ακόμη και ολόκληρων εθνών, αποδείχθηκε έντονα, και απάνθρωπα, το 2015 από την ταχύτητα με την οποία η προσφυγική κρίση, που προκλήθηκε από τον πόλεμο στη Συρία, συγκλόνισε την Ευρώπη, και ειδικά την Ελλάδα. Ενώ η κρίση μονοπωλεί τα πρωτοσέλιδα, παράλληλα δημιουργεί μία άμεση πρόκληση για το Ίδρυμά μας: οφείλουμε να αντιδράσουμε το ταχύτερο δυνατόν σε αυτή την ανθρωπιστική τραγωδία.

Για το σκοπό αυτό, τον Σεπτέμβριο του 2015, το Διοικητικό Συμβούλιο ενέκρινε δωρεά συνολικού ύψους €750.000 προς τους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα Ελλάδας και την Διεθνή Επιτροπή Διασώσεων (IRC) για τη συνεισφορά των δύο οργανισμών στην αντιμετώπιση της κατάστασης έκτακτης ανάγκης στην Ελλάδα. Επιπλέον, ενισχύσαμε και άλλες, μικρότερης κλίμακας, πρωτοβουλίες, προκειμένου να ανακουφιστεί ο πόνος των προσφύγων που καταφθάνουν στη χώρα. Με την προσφυγική κρίση να συνεχίζεται αμείωτη και να αγγίζει δυσθεώρητα επίπεδα, τον Δεκέμβριο του 2015, ανακοινώσαμε τη δεύτερη δωρεά, συνολικού ύψους €1.000.000, σε μία σειρά από οργανώσεις (Γιατροί Χωρίς Σύνορα Ελλάδας, Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες, Lifeguards Hellas, Starfish, EPIM) που παρέχουν σημαντικές ανθρωπιστικές υπηρεσίες στο νησί της Λέσβου. Αυτό που έχει καταστήσει, ωστόσο, την προσφυγική κρίση στην Ελλάδα πολύ δυσκολότερη από ό,τι στην υπόλοιπη Ευρώπη είναι το γεγονός ότι διαδραματίζεται σε μία περίοδο που η Ελλάδα εξακολουθεί να υποφέρει από τη χειρότερη κοινωνικοοικονομική κρίση της από την εποχή της Μεγάλης Ύφεσης.

Η ανταπόκρισή μας στην προσφυγική κρίση αντικατοπτρίζει την ισορροπία στην οποία στοχεύει διαρκώς το Ίδρυμα, προκειμένου να ασκεί το έργο του με συνέπεια αλλά και αποτελεσματικότητα, με τρόπο συνεκτικό και δομημένο. Είμαστε ένας διεθνής οργανισμός, αλλά είμαστε παράλληλα και ιδιαίτερα συνδεδεμένοι –όπως άλλωστε οι περισσότεροι φιλανθρωπικοί οργανισμοί– με συγκεκριμένες περιοχές: στην περίπτωσή μας, προτεραιότητα αποκτά η ιδιαίτερη πατρίδα μας, η Ελλάδα. Πράγματι, η σχέση μας με την Ελλάδα δεν είναι μόνο τυπική. Αντιθέτως, έχει βαθιές ρίζες. Στην περίπτωση της προσφυγικής κρίσης, αποφασίσαμε να συμβάλουμε στην άμβλυνση ενός παγκόσμιου ζητήματος, αντιμετωπίζοντάς το σε τοπικό επίπεδο, με το οποίο είμαστε περισσότερο εξοικειωμένοι –και στο οποίο μπορούμε συνεπώς να λειτουργήσουμε με τη μέγιστη αποτελεσματικότητα και ικανότητα.

Όπως έχει αποδείξει το κοινωφελές μας έργο τα τελευταία 20 χρόνια, ένας από τους θεμελιώδεις στόχους της αποστολής μας είναι η –όσο το δυνατόν- ισοβαρής κατανομή των δεσμεύσεών μας προς τις ποικίλες κοινότητες που ενισχύουμε, βάσει ενός οικουμενικού και ολοκληρωμένου οράματος για παγκόσμια φιλανθρωπία. Προφανώς πρόκειται για μία δύσκολη ισορροπία. Ωστόσο, η αλήθεια είναι ότι μόνο μία παγκόσμια κατανόηση και αντιμετώπιση των μείζονων ζητημάτων της εποχής μας έχει τη δυνατότητα να είναι πραγματικά αποτελεσματική. Το γεγονός αυτό καθίσταται αυτονόητο όταν πρόκειται για ζητήματα που αφορούν την κλιματική αλλαγή ή τα λοιμώδη νοσήματα. Αλλά, το ίδιο ισχύει για τις περιπτώσεις των φαινομενικά δυσεπίλυτων κοινωνικοοικονομικών ζητημάτων όπως, για παράδειγμα, της αυξανόμενης ανισότητας (και της οικονομικής στέρησης δικαιωμάτων των μεσαίων τάξεων) σε αμφότερες τις προηγμένες και τις αναπτυσσόμενες οικονομίες. Η κοινωφελής δράση σε παγκόσμιο επίπεδο μπορεί να βοηθήσει τις μεμονωμένες κοινωνικές ομάδες να αντιμετωπίσουν συγκεκριμένα ζητήματα (και να σχεδιάσουν συγκεκριμένες λύσεις) απλά και μόνο εξασκώντας την ήδη αποκτημένη εμπειρία του τι λειτουργεί (και τι όχι) στις πολλαπλές καταστάσεις και συνθήκες υπό τις οποίες ο οργανισμός μας έχει ήδη δραστηριοποιηθεί. Έτσι, συνεχίζουμε την ενεργό παρουσία μας στην παγκόσμια σκηνή.

Η έννοια του οράματος, όμως, δεν είναι απλώς ένα ζήτημα αντίληψης. Έχει, επίσης, εννοιολογική σημασία. Ιδίως για έναν κοινωφελή οργανισμό, σημασία δεν έχει μόνο να βλέπει καθαρά και όσο πιο μακριά γίνεται, αλλά και να μπορεί να οραματίζεται τα όσα σήμερα βρίσκονται πολύ πιο μακριά από τον ορίζοντα. Εδώ είναι η πρόκληση, όπου οι συνεχείς απαιτήσεις της τρέχουσας κρίσης ενδέχεται να λειτουργούν υπονομευτικά ως προς την ικανότητα ενός κοινωφελούς οργανισμού να ανασυντάξει τα όρια του εφικτού. Πιστεύουμε, ωστόσο, πως το γεγονός ότι μπορούμε με υπερηφάνεια να ανακοινώσουμε την ολοκλήρωση του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος (ΚΠΙΣΝ) το καλοκαίρι του 2016, αντικατοπτρίζει μία διαφορετική πραγματικότητα. Συγκεκριμένα, ότι, κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών, τα οποία ήταν ιδιαίτερα οδυνηρά για την Ελλάδα, δεν χάσαμε ποτέ το όραμα της ευρύτερης ευθύνης μας σε σχέση με αυτό το αξιοσημείωτο έργο, το οποίο ελπίζουμε ότι θα κάνει τη ζωή πιο ευχάριστη για τους αναρίθμητους ανθρώπους που θα το επισκέπτονται.

Το ΚΠΙΣΝ αποδεικνύει και κάτι τελευταίο: ότι οι «μετρήσεις» είναι συχνά μονάχα ένας υπολογισμός της πνευματικής φτώχειας. Αυτό προφανώς δε σημαίνει ότι δεν πρέπει να είμαστε προσεκτικοί και διαφανείς ως προς το κοινωφελές μας έργο. Όπως γράψαμε και πέρυσι: «Εντοπίζουμε το πρόβλημα, και στη συνέχεια αναπτύσσουμε μία στρατηγική, υπολογίζουμε τα μετρήσιμα αποτελέσματα και τις επιπτώσεις, θέτουμε συγκεκριμένους στόχους…». Ωστόσο, όπως επίσης γράψαμε πέρυσι, «τα περίπλοκα ζητήματα… αναπτύσσονται μέσα σε σύνθετα περιβάλλοντα… σε συνεχή μετεξέλιξη [και]… είναι ιδιαίτερα ανθεκτικά στις παραδοσιακές και συμβατικές λύσεις και δεν ταιριάζουν απόλυτα στα προκαθορισμένα πλαίσια στρατηγικής».

Πράγματι, υπάρχει λόγος που ο μύθος του Γόρδιου Δεσμού είναι τόσο επίκαιρος και διδακτικός μέχρι και στις μέρες μας, και παραμένει μία τόσο παραστατική αλληγορία για την αποφασιστική και διορατική ηγεσία. Πολύ συχνά, η λύση σε ένα πρόβλημα δεν βρίσκεται στην απόκρυφη ανάλυση, αλλά στην κοινή λογική –σε ένα τολμηρό βήμα. Οι μετρήσεις και οι υπολογισμοί είναι ζωτικής σημασίας για την οργανωτική συνοχή, αλλά η φαντασία είναι θεμελιώδους σημασίας για την πνευματική και την κοινωνική εξέλιξη. Η ολοκλήρωση του ΚΠΙΣΝ αποτελεί μαρτυρία της ικανότητας του Ιδρύματος, όχι μόνο να φαντάζεται ένα νέο όραμα για το μέλλον της Ελλάδας, αλλά και να συνεισφέρει στην πραγματοποίησή του.

Τα τελευταία είκοσι χρόνια, η ετήσια έκδοση Νέα & Δωρεές, σε συνδυασμό με τον ιστότοπο www.SNF.org, έχουν λειτουργήσει ως οι κύριοι «αγγελιοφόροι» της κοινωφελούς μας δράσης. Ωστόσο, καθώς αρχίζουμε να ωριμάζουμε και να επεκτείνουμε το πεδίο δράσης μας, συνειδητοποιούμε ότι ο ιστότοπός μας είναι αυτός που μπορεί πραγματικά να επικοινωνήσει και να συλλάβει το εύρος και το μέγεθος του έργου ενός διεθνούς ιδρύματος όπως το δικό μας. Η φετινή έντυπη έκδοση «Νέα & Δωρεές» θα είναι η τελευταία. Για τον εορτασμό των 20 ετών του κοινωφελούς έργου μας, το τελευταίο αυτό τεύχος θα είναι διευρυμένο προκειμένου να αντανακλά το σύνολο των 3.300 δωρεών, αξίας $1,8 δισ. σε 111 χώρες ανά τον κόσμο. Μετά από αυτό το τεύχος, ο ιστότοπός μας θα αποτελεί το πρόσωπο του Ιδρύματος προς τον κόσμο.